\documentstyle{article}



\begin{document}


\begin{center}
{\bf\huge Mo�liwo�ci sieci komputerowych}

{\bf\Large W�odzis�aw Duch (duch@phys.uni.torun.pl)

Katedra Metod Komputerowych UMK,

ul Grudzi�dzka 5, 87-100 Toru�}
\end{center}

\hfill Referat na posiedzeniu PTF 8.10.1992

\section{Wynalazek pisma i rozw�j cywilizacji.}

Pismo hieroglificzne wynaleziono w IV tysi�cleciu pne.\\
Pismo alfabetyczne -- 2 po�owa II tysi�clecia pne.\\
Pi�kny argument przeciwko wynalazkowi pisma znajdujemy w ,,Phaedrusie"
Platona. Dwaj bogowie egipscy, Tot z Ammonem, omawiaj� wynalazek pisma,
dokonany przez Tota, przy czym Ammon go krytykuje:

\begin{quote} To twoje odkrycie spowoduje, �e ludzie przestan� u�ywa�
swoich pami�ci, b�d� zawierzali znakom, pisanym na zewn�trz zamiast
pami�ta� w sobie. To, co dok�adnie odkry�e�, nie jest pomocne pami�ci, a
jedynie przypominaniu, swoim uczniom nie przekazujesz prawdy, a jedynie
jej pozory, b�d� s�ysze� wiele rzeczy ale niczego si� nie naucz�; b�d�
si� wydawa� wszechwiedz�cymi ale nie b�d� wiedzieli niczego; stan� si�
uci��liwi, posi�d� pozory m�dro�ci ale nie jej sedno. \end{quote}

Czy� nie ma w tym ziarnka prawdy? Jeszcze bardziej stosuje si� to do
kolejnego kroku w rozwoju cywilizacji kt�rym jest globalny dost�p do
informacji. Nie b�d� m�wi� o stronie technicznej ca�ego zagadnienia a
tylko o u�ytkowej. W jaki spos�b jednak mo�na w ci�gu godziny ogarn��
pr�b� umieszczenia ca�ej wiedzy ludzko�ci na naszym biurku?

\section{Sk�d si� to wzi��o?}

Era telekomunikacji rozpocz��a si� prawie 150 lat temu, gdy w 1844 roku
Samuel Morse za�o�y� lini� telegraficzn� i przes�a� po niej pierwsze
sygna�y. Pos�ugiwa� si� przy tym oczywi�cie alfabetem Morsa, a wi�c
tylko dwoma znakami. W odr��nieniu od wynalezionego w 1876 roku
telefonu, w kt�rym przesy�ane s� ci�g�e sygna�y elektryczne, komunikacja
przy u�yciu komputera polega na przesy�aniu tylko dw�ch znak�w, cho�
znacznie szybciej ni� mo�e to zrobi� telegraf. Era telekomunikacji
komputerowej rozpocz��a si� we wrze�niu 1940 roku, zanim jeszcze
powsta�y pierwsze elektroniczne komputery! George Stibitz, tw�rca
pierwszego elektronicznego kalkulatora (nie by� to jeszcze komputer gdy�
nie mo�na go by�o programowa�) poproszony zosta� o wyg�oszenie wyk�adu
na ten temat. Stibitz zademonstrowa� dzia�anie swojego kalkulatora
u�ywaj�c go, przy pomocy zwyk�ej linii teleksowej, w odleg�ym o prawie
400 kilometr�w laboratorium.

10 lat temu globalne sieci komputerowe o zasi�gu �wiatowym jeszcze nie
istnia�y. Pierwsz� sieci� rozleg�� by�a oddana przy ko�cu 1969 roku sie�
Arpanet, nale��ca do departamentu obrony USA. Jej g��wnym zadaniem by�o
udost�pnienie mocy obliczeniowej du�ych komputer�w. Niejako przy okazji
okaza�o si�, do czego najbardziej przydaje si� sie�: przesy�ania poczty
elektronicznej i wymiany idei.

Na dobre sieci komputerowe rozpowszechni�y si� na pocz�tku lat 80-tych.
�rodowiska akademickie u�ywaj� powszechnie wielu wsp��pracuj�cych z sob�
sieci rozleg�ych: sieci EARN (European Academic Research Network) w
Europie, BitNet (Because It's Time Network) w USA (nazwa BitNet zosta�a
formalnie zmieniona ale nadal powszechnie u�ywana) oraz oferuj�cej
szersze us�ugi sieci Internet (jest to w�a�ciwie zbi�r r��nych sieci
opartych na tym samym standarcie technicznym). Je�li potrzebna jest
informacja na dowolny temat najpro�ciej znale�� j� w sieci. Je�li mamy
jaki� trudny problem do rozwi�zania wpuszczamy go w sie� i czekamy na
dobre rady. Gdzie� tam, w netlandii, kto� mo�e ma gotow� odpowied�.
Miliony ludzi zdobywa swoje informacje wy��cznie przez sie�, miliony
ludzi pracuje dzi�ki sieci w swoich domach. Obszar, w kt�rym poruszaj�
si� ich my�li nazywa si� ,,netlandi�" lub ,,cyberprzestrzeni�", a ich
samych okre�la jako ,,netters", czyli sieciowc�w. �ycie korespondenta
gazet komputerowych up�ywa na �adowaniu informacji i jej przetwarzaniu.

W wielu krajach (np. Wielkiej Brytanii, W�oszech, do pewnego stopnia w
Polsce) rozw�j sieci komputerowych by� i w dalszym ci�gu jest wynikiem
nacisku ze strony fizyk�w. Nowa generacja superszybkich sieci powstaje w
CERNie (Carl Rubia jest autorem raportu ,,High Performance computing
Initiative"), Lawrence Berkeley Lab i Los Alamos National Lab.

\section{Sieci amatorskie}

Elektroniczne Tablice Og�osze� (Bulletin Boards Services, BBS)
rozmno�y�y si� bardzo w ostatnich 10 latach (BBS mamy r�wni� w Toruniu).
Do za�o�enia BBS-u wystarczy linia telefoniczna, modem, komputer z
odpowiednim oprogramowaniem i entuzjasta -- operator systemu zwany
sysopem. Typowy BBS jest przede wszystkim archiwum program�w i zbior�w
danych, pe�ni r�wnie� rol� forum dyskusyjnego. Pewnego razu z�apa�a mnie
w Garching pod Monachium straszna burza. Dobrze po p��nocy do drzwi
instytutu kto� zacz�� natarczywie dzwoni� wi�c poszed�em otworzy� --
by�a to Cathrine, ca�a mokra, spiesz�ca do komputera by w��czy� si� do
sowjego BBS-u na Harvardzie (mog�a si� do niego w��czy� tylko wieczorami
w USA a to oznacza noc w Europie). W lokalnych sieciach prowadzi si�
setki dyskusji na wszelkie mo�liwe tematy. Poza nielicznymi wyj�tkami
korzystanie z BBS-�w kosztuje tyle, ile p�aci si� za po��czenie
telefoniczne.

Fidonet jest amatorsk� sieci� BBS-�w wymieniaj�cych automatycznie poczt�
i pliki (najcz��ciej w godzinach nocnych). Istnieje mi�dzynarodowa
organizacja, IFNA, The International FidoNet Association, koordynuj�ca
dzia�alno�� sieci Fidonet. W 6 wyr��nionych obszarach sieci Fido
znajdowa�o si� w 1992 roku: w  Ameryce P��nocnej 7000 w�z��w, w Europie
2500, w Australii i Oceanii 500, w Ameryce �aci�skiej i po�udniowej 100,
w Afryce 100 i w Azji 450 w�z��w.

Sie� ta opiera si� na pracy ochotnik�w i pozwala na dost�p do globalnej
komunikacji tym, kt�rzy nie maj� doj�cia do sieci akademickich czy
innych sieci profesjonalnych. FidoNet umo�liwia u�ytkownikom swoich
BBS-�w dost�p do takich sieci. FidoNet w Polsce zacz��o powstawa� ju� w
1987 roku w oparciu o komputery domowe typu Atari, Commodore i Spectrum.
Stworzono w�wczas polski obszar (nr. 48, tak jak nasz mi�dzynarodowy kod
telefoniczny). Mo�na si� spodziewa�, �e BBS-y powstawa� b�d� zw�aszcza w
szko�ach �rednich i podstawowych, na razie nie jest ich w Polsce zbyt
du�o (oko�o 20).

Wiele komercyjnych firm komputerowych oferuje w ramach swoich us�ug
BBS-y w kt�rych gromadzi si� oprogramowanie, np. wraz z kart� muzyczn�
SoundBlaster dostaje si� has�o do BBS-u, w kt�rym s� na ni� programy.
Niekt�re z tych BBS-�w bardzo si� rozbudowa�y, np. sie� BIX
zorganizowana przez pismo komputerowe Byte, pozwalaj�ca na dyskusje z
autorami artyku��w i wydawcami pisma.

\section{Akademickie sieci globalne}

Grupy u�ytkownik�w sieci globalnych, takich jak Internet, Bitnet czy
Uunet korzystaj� z kilku sposob�w wymiany informacji. Najprostszym,
korzystaj�cym tylko z us�ug poczty elektronicznej, s� listy dyskusyjne.

\subsection{Listserver-y i grupy zainteresowa�}

Program zwany listserver-em, pozwala wpisa� si� na list� dyskusyjn� jak
r�wnie� wysy�a na �yczenie zgromadzone w archiwum listy. Wszystkie
wiadomo�ci wys�ane na adres danej grupy dyskusyjnej s� przez listserver
odsy�ane do ka�dego z subskrybent�w. Przy ko�cu lutego LISTSERV w w��le
PLEARN ,,wiedzia�" o 3000 takich list, od A do 9:

\begin{verbatim}
'AMALGAM'        AMALGAM@DS0RUS1I  Dental AMALGAM and MERCURY Poisoning
'AMERSTDY'       AMERSTDY@MIAMIU   (Peered) American Studies
...........
POLAND-L jest list� dyskusyjn� na tematy polskie.
...........
9NOV89-L         9NOV89-L@DB0TUI11 Events around the Berlin Wall
9370-L           9370-L@HEARN      IBM 9370 and VM/IS specific topics list
\end{verbatim}

W Warszawie i Wroc�awiu jest ju� sporo grup lokalnych, np:

\begin{verbatim}
AIBIBL  *   Inicjatywa Akademicka IBM Projekt "SYSTEMY BIBLIOTECZNE"
CHEM-L  *   AFFAIRS OF CHEMISTRY DEPT. AT WARSAW UNIVERSITY,
CIUW-L  *   DISTRIBUTION LIST OF THE NEWS
        *   FROM THE INFORMATICS CENTER OF THE WARSAW UNIVERSITY
HOSPEX  *   Hospitality exchange database (homestays)
SENAT   *   The Senate of Warsaw University discussion list
WROCLAW *   DISCUSSION LIST OF ALUMNI OF WROCLAW UNIVERSITIES
\end{verbatim}

Mamy te� ju� pierwsz� tak� list� dyskusyjn� w Toruniu. Podobne listy
istniej� w Internecie. Pe�na lista z pocz�tku tego roku zajmuje 900 kB!
Dwa przyk�ady z kr�tkimi opisami wygl�daj� nast�puj�co:

AI-ED@SUN.COM

Discussions related to the application of artificial intelligence to
education.  This includes material on intelligent computer assisted
instruction (ICAI) or intelligent tutoring systems (ITS), interactive
encyclopedias, intelligent information retrieval for educational
purposes, and pychological and cognitive science models of learning,
problem solving, and teaching that can be applied to education.

ANSAXNET (U47C2@WVNVM.WVNET.EDU)

ANSAXNET is a SIG (Special Interest Group) for scholars of the culture
and history of England before 1100 C.E.   Scholars interested in the
later English Middle Ages and those interested in the early Medieval
period throughout Europe are also encouraged to join the list.

\subsection{Grupy dyskusyjne: Usenet}

Usenet nie jest rodzajem sieci lecz zbiorem grup dyskusyjnych
przesy�aj�cych pliki od jednego komputera, w kt�rym s� subskrybenci, do
drugiego. Poczt� czytaj� wszyscy zainteresowani dan� grup� lokalnie, nie
przychodzi wi�c on do ka�dego subskrybenta oddzielnie. Grupy Usenetu nie
maj� cz�sto centralnego archiwum tak jak listy dyskusyjne. W samym
Usenet-cie jest ponad 700 grup dyskusyjnych. Niekt�re z tych grup maj�
moderator�w, kt�rzy dokonuj� selekcji przysy�anej poczty; wi�kszo�� nie
jest przez nikogo kontrolowana. Czasami kto� zainteresowany jakim�
wybranym tematem mo�e prosi� przesy�anie uwag poczt� elektroniczn�
bezpo�rednio na jej adres obiecuj�c zrobi� podsumowanie.

"alt"   dyskusje na tematy "alternatywne"\\
"comp"  wszystkie zagadnienia zwi�zane z komputerami, informatyk�,
        sprz�tem i programami.\\
"sci"   dyskusje na tematy naukowe\\
"misc"  r��ne tematy trudne do klasyfikacji lub nale��ce do wielu kategorii.\\
"soc"   grupy plotkarskie dyskutuj�ce na tematy spo�eczne\\
"talk"  grupy prowadz�ce d�ugie debaty na u�yteczne tematy\\
"news"  nowo�ci i oprogramownaie sieciowe\\
"rec"   rekreacja, hobby\\

Przyk�ady: grupy zawieraj�ce w sowjej nazwie "binary" przesy�aj�
pliki binarne, np. graficzne.

\begin{verbatim}
comp.ai                 Artificial intelligence discussions.
comp.ai.neural-nets	All aspects of neural networks.
comp.ai.nlang-know-rep	Natural Language and Knowledge Representation. (Moderated)
comp.ai.philosophy	Philosophical aspects of Artificial Intelligence.
comp.ai.shells		Artificial intelligence applied to shells.
comp.internet.library   Discussing electronic libraries. (Moderated)
comp.society            The impact of technology on society. (Moderated)
comp.society.folklore	Computer folklore & culture, past & present. (Moderated)
comp.society.futures	Events in technology affecting future computing.

misc.activism.progressive  Information for Progressive activists. (Moderated)
misc.consumers		Consumer interests, product reviews, etc.
misc.education          Discussion of the educational system.
misc.jobs.contract      Discussions about contract labor.
misc.jobs.misc		Discussion about employment, workplaces, careers.
misc.jobs.offered	Announcements of positions available.
misc.jobs.resumes	Postings of resumes and "situation wanted" articles.
misc.kids		Children, their behavior and activities.
misc.writing		Discussion of writing in all of its forms.

news.announce.newgroups	Calls for newgroups & announcements of same. (Moderated)
news.lists		News-related statistics and lists. (Moderated)

rec.antiques            Discussing antiques and vintage items.
rec.aquaria		Keeping fish and aquaria as a hobby.
rec.arts.animation	Discussion of various kinds of animation.
rec.crafts.textiles	Sewing, weaving, knitting and other fiber arts.
rec.food.cooking	Food, cooking, cookbooks, and recipes.
rec.games.bridge	Hobbyists interested in bridge.
rec.humor		Jokes and the like.  May be somewhat offensive.
rec.music.indian.classical      Hindustani and Carnatic Indian classical music.
rec.nude		Hobbyists interested in naturist/nudist activities.
rec.pets.herp		Reptiles, amphibians and other exotic vivarium pets.
rec.radio.amateur.misc	Amateur radio practices, contests, events, rules, etc.
rec.sport.baseball	Discussion about baseball.
rec.travel		Traveling all over the world.

sci.bio                 Biology and related sciences.
sci.chem		Chemistry and related sciences.
sci.econ                The science of economics.
sci.edu			The science of education.
sci.electronics		Circuits, theory, electrons and discussions.
sci.classics            Studying classical history, languages, art and more.
sci.math                Mathematical discussions and pursuits.
sci.math.research	Discussion of current mathematical research. (Moderated)
sci.med.physics         Issues of physics in medical testing/care.
sci.nanotech            Self-reproducing molecular-scale machines. (Moderated)
sci.optics              Discussion relating to the science of optics.
sci.physics             Physical laws, properties, etc.
sci.physics.fusion	Info on fusion, esp. "cold" fusion.
sci.psychology.digest	PSYCOLOQUY: Refereed Psychology Journal and Newsletter. (Moderated)
sci.virtual-worlds	Modelling the universe. (Moderated)

soc.culture.african.american    Discussions about Afro-American issues.
soc.culture.polish      Polish culture, Polish past, and Polish politics.
soc.feminism            Discussion of feminism & feminist issues. (Moderated)
soc.history		Discussions of things historical.
soc.libraries.talk	Discussing all aspects of libraries.

talk.bizarre            The unusual, bizarre, curious, and often stupid.
talk.origins		Evolution versus creationism (sometimes hot!).
talk.philosophy.misc	Philosophical musings on all topics.
talk.religion.misc      Religious, ethical, & moral implications.
talk.religion.newage	Esoteric and minority religions & philosophies.
\end{verbatim}

Statystyka: Usenet ma ponad 2.5 miliona u�ytownik�w dziennie, najwi�cej
czasu zabiera przesy�anie obrazk�w z grupy alt.pictures.erotica.binary a
najbardziej popularne grupy to (dane z Maja 1992):

\begin{tabbing}

alt.sex \hspace{3cm}    \=  260 000 czytelnik�w dziennie\\
misc.jobs.offered       \>  250 000 czytelnik�w \\
news.announce.newusers  \>  230 000 czytelnik�w \\
misc.forsale            \>  230 000 czytelnik�w \\
rec.humor.funny         \>  220 000 czytelnik�w \\

\end{tabbing}

F.A.Q. - Frequently Asked Questions, to podsumowanie najcz��ciej
zadawanych pyta� w grupach dyskusyjnych. Jest to dobre �r�d�o informacji
-- ka�dy w��czaj�cy si� do dyskusji powinien najpierw przeczyta�
odpowiedni FAQ by nie zadawa� wko�o tych samych pyta�.

Grupa sci.physics dotyczy fizyki. Oto index FAQ wydania z 8/1992.

\begin{verbatim}
  Index of Subjects
  -----------------
 1. Gravitational Radiation
 2. Energy Conservation in Cosmology and Red Shift
 3. Effects Due to the Finite Speed of Light
 4. The Top Quark
 5. Tachyons
 6. Special Relativistic Paradoxes
    (a) The Barn and the Pole
   *(b) The Twin Paradox
 7. The Particle Zoo
 8. Olbers' Paradox
 9. What is Dark Matter?
10. Hot Water Freezes Faster than Cold!
11. Which Way Will my Bathtub Drain?
12. Why are Golf Balls Dimpled?
13. Why do Mirrors Reverse Left and Right?
14.*What is the Mass of a Photon?
15. The Nobel Prize for Physics
\end{verbatim}

\subsection{Scholarly Electronic Conferences czyli listy dyskusyjne dla
ekspert�w}

Listy dyskusyjne i grupy dyskusyjne Usenetu maj� tendencj� do
plotkarstwa -- po d�u�szej dyskusji ludzie bardzo odbiegaj� od tematu
danej grupy dyskusyjnej. Cz�onkami grup Usenetu s� najcz��ciej amatorzy
a nie eksperci w danej dziedzinie. Je�li mamy ochot� na bardziej naukowe
dyskusje powinni�my si� przy��czy� do listy dla ekspert�w. Moja lista
liczy 776 pozycji i na pewno daleka jest od zupe�no�ci. S� na niej
nast�puj�ce kategorie:

Social Sciences and Humanities\\
Anthropology, Cross Cultural Studies, and Archaeology\\
Art\\
Artificial Intelligence and Expert Systems\\
Communications\\
Comparative, Regional and Interdisciplinary Humanistic Studies\\
Computer Science/Programming/Hardware\\
Criminology, Justice and Law\\
Dance\\
Economics\\
Education and CAI\\
Futurology/Future Studies\\
Geography and Miscellaneous Individual Country Studies\\
History\\
Human Relations and Family Studies\\
Human Resources and Industrial Psychology\\
Journalism\\
Language\\
Latin American Studies\\
Library and Information Science\\
Linguistics and Text Analysis\\
Literature\\
Miscellaneous Humanities Lists\\
Music\\
Political Science and Politics\\
Psychology\\
Philosophy and Ethics\\
Religious Studies\\
Social Activism\\
Social Work\\
Sociology and Demography\\
Theater, Film and Drama\\
Urban Planning\\
Women's Studies/Gender Studies\\
Writing\\

\subsection{Przyk�ad list dyskusyjnych}

Ciekawym przyk�adem zastosowania list dyskusyjnych jest wci�gni�cie
dzieci w wieku od 10-15 lat do globalnego dialogu. W najprostszej formie
jest to wymiana pogl�d�w na to, jak wygl�da� powinien w przysz�o�ci
�wiat. Pierwszym krokiem przed wpisaniem si� na list� KIDCAFE i KIDS-ACT
jest odpowied� na 4 pytania:

   1:     Who Am I?\\
   2:     What Do I Want To Be When I Grow Up?\\
   3:     How Do You Want The World To Be Better When You Grow Up?\\
   4:     What Can I Do Now To Make This Happen?\\

Dyskusje prowadzone s� nie tylko po angielsku lecz r�wnie� po hiszpa�sku
czy niemiecku. Projekt KIDS-92 umo�liwia globaln� komunikacj� przez
utrzymywanie kilku list dyskusyjnych, ale zach�ca dzieci r�wnie� do
tradycyjnej komunikacji, umo�liwia r�wnie� przysy�anie obrazk�w do
,,galerii sztuki".

KIDCAFE   jest list� dla dzieci w wieku 10-15 lat w kt�rej ka�dy pisze o
          tym, o czym chce, znajduje sobie przyjaci��, pisze o szkole, hobby.\\
KIDS-ACT  s�u�y dzieciom do dyskusji tego, co robi� teraz by spe�ni�a
          si� ich wizja przysz�o�ci.\\
KIDART    jest zbiorem obrazk�w z Galerii Sztuki Komputerowej\\
KIDPROJ   pozwala nauczycielom i prowadz�cym grupy dzieci omawia�
          projekty przez nich realizowane.\\
KIDS-92   s�u�y nauczycielom, rodzicom, opiekunom zainteresowanym
          projektem KIDS-92.

\section{Bazy informacji i program�w w sieci}

BBS-y i w�z�y sieci akademickich s�u�� w znacznej mierze jako bazy
informacji i program�w komputerowych do wszystkich rodzaj�w komputer�w.
Mam list� ponad 2000 w�z��w sieci umo�liwiaj�cych zdalne w��czenie si�
przez Internet osobom, kt�re nie maj� w tych w�z�ach kont. S� to
publicznie dost�pne bazy informacji i oprogramowania, okre�lane czasem
jako "anonymous ftp centers", gdy� wi�kszo�� z nich dzia�a na
instalacjach Unix-owych. W niekt�rych z tych w�z��w mieszcz� si� setki
tysi�cy zbior�w i obejrzenie samego katalogu zabra� mo�e wiele godzin
(np. fu.net ma katalog wielko�ci 9 MB!). Typowe adresy wygl�daj�
nast�puj�co:

\begin{verbatim}
a.cs.uiuc.edu  128.174.252.1    US (IL) -5   1990.08.22
Univ of Illinois - Urbana-Champaign
TeX; dvi2ps; gif; texx2.7; amiga; GNUmake; GNU
\end{verbatim}

Mam ponad 30 MB r��nych program�w otrzymanych z takich o�rodk�w, od
program�w graficznych, takich jak ghostscript (publicznie dost�pna
wersja postscriptu pozwalaj�ca ogl�da� zbiory ps na ekranie), przez
edytory hipertekstu, do program�w specjalistycznych dotycz�cych
modelowania sieci neuropodobnych. Spora grupa w�z��w sieci przechowuje
teksty piosenek (mo�na znale�� wersje z chwytami na gitar�) oraz muzyk�
w formacie MIDI.

Jednym z najbardziej znanych (i pierwszym przez nas u�ywanym) archiw�w
program�w jest SIMTEL, gdzie mo�na znale�� ponad 10 tysi�cy program�w na
PC, s� tam te� programy na inne komputery oraz archiwa kilku list
dyskusyjnych. SIMTEL jest instalacj� wojskow�, znajduje si� w White
Sands Missile Range, New Mexico, i chyba tylko z nud�w zamiast testowa�
bomby atomowe na pustyni za�o�ono tam archiwum. Jego kopia znajduje si�w
kilku w�z�ach ftp, dost�pna jest te� w Europie przez szereg serwer�w z
grupy TRICKLE w EARN-ie.

W Berkeley (tirana.berkeley.edu) mie�ci si� polskie archiwum, w kt�rym
przechowywane s� DONOSY, Spojrzenia, Pigu�ki i inne pisma.

Oto lista kilku ciekawszych archiw�w w sieciach akademickich:

\begin{verbatim}
 Gene-Server ...........................................  3.1
 MEMDB: Medieval and Early Modern Data Bank ............  3.3
 NETLIB Mathematical Software Distribution System ......  3.4
 SIMTEL20 Software Archives ............................  3.6
 Southwest Research Data Display & Analysis System .....  3.7
 IBM Supercomputing Program Data Base ..................  3.8
 VxWorks Users Group Archive ...........................  3.9
 Washington University Public Domain Archives .......... 3.10
 Matrix of Biological Knowledge Archive-Server ......... 3.11
 COSMIC ................................................ 3.12
 IuBio Archive for Molecular and General Biology ....... 3.13
 PENpages .............................................. 3.14
 Dartmouth Dante Database .............................. 3.15
 DDN NIC SERVICE Mail Server ........................... 3.16
 NASA Network Information Center On Line Aid System .... 3.17
 MATLAB User Group Archive ............................. 3.18
 Statlib Statistical Software and Data Distribution
   System .............................................. 3.19
 Molecular Biology Computer Research Resource (MBCRR) .. 3.20
 NED (NASA/IPAC Extragalactic Database) ................ 3.21
 INFO-SOUTH............................................. 3.22
 Unidata................................................ 3.23
 UNC Chapel Hill INFO Service........................... 3.24
 Archie Archive Server Listing Service.................. 3.25
 Latin America Data Base................................ 3.26
 Science and Technology Information System.............. 3.27
 Online Database for Distance Education................. 3.28
 Bibliographic Mailserver for Artificial
   Intelligence Literature.............................. 3.29
 General Accounting Office Reports...................... 3.30
\end{verbatim}

NSF (National Science Foundation) ma baz� danych zawieraj�c� informacj�
o przyznanych grantach, formularze i r��ne dokumenty zwi�zane ze swoj�
dzia�alno�ci�. NSF prowadzi polityk� naukow� og�aszaj�c czasami
zalecenia dotycz�ce celowo�ci rozwoju r��nych ga��zi wiedzy, np. w
ramach "Special Projects Program" zach�caj� do rozwoju "computational
biology", czyli biologii komputerowej. Baza danych zawiera r�wnie�
podsumowania sponsorowanych przez NSF konferencji. (Por�wnajmy to z
naszym KBN-em, kt�ry nie chce nawet odsy�a� recenzji).

\subsection{Elektroniczne ksi��ki}

W wielu dziedzinach wiedzy gromadzi si� podstawow� literatur� w formie
elektronicznej. Projekt Guthenberg zmierza do przeniesienia do
elektronicznych bibliotek wszystkich dzie� literackich, kt�re nie s� ju�
obj�te prawami autorskimi. S� w�r�d nich dzie�a klasyczne: Shakespeara,
Dantego, Lewisa Carolla, s� te� dzie�a religijne: biblia, Koran, ksi�ga
Mormon�w. W ramach australijskiego projektu "Coombs project" tworzy si�
ogromne archiwum dotycz�ce azji po�udniowowschodniej w kt�rym znale��
maj� si� mi�dzy innymi klasyczne pisma buddyjskie i taoistyczne.

\subsection{Informacje bibliograficzne}

Sieci umo�liwiaj� r�wnie� dost�p do bibliotek i elektronicznych
katalog�w. Lista dost�pnych katalog�w bibliotecznych na �wiecie liczy�a
w po�owie 1991 roku kilkaset pozycji. Mo�liwy jest dost�p do wielkich
ameryka�skich bibliotek, korzystanie z s�ownik�w ortograficznych,
s�ownik�w synonim�w, dost�p do encyklopedii ogranicznony jest zwykle do
posiadaczy lokalnych kart bibliotecznych.

Przyk�ad spisu dost�pnych wydawnictw periodycznych:

Directory of Periodicals Online: News, Law \& Business, Editor Anne
Federer, Published by Info Globe, 444 Front Street West, Toronto,
Ontario M5V 2S9, Canada (416-585-5249) Copyright Canada 1990
ISSN: 0884-089X, ISBN: 0-921925-18-2

This directory includes information on periodicals indexed, abstracted,
or full text from 1,073 databases available worldwide, plus
corresponding information on their location and coverage. The volume
includes a listing of periodicals, index of periodicals by database and
by subject, addresses of producers and vendors, and a listing of
database online availability.

LIDO MAILSERVER mieszcz�cy si� na Uniwerytecie w Saarbruecken, RFN,
pozwala na dost�p do bibliografii prac dotycz�cych sztucznej
inteligencji przez elektroniczn� poczt�. Referencje przechowywane s� w
formacie LaTex-a i w styczniu 1992 roku by�o ich oko�o 25 000 (rocznie
przybywa ok. 5000 nowych).

\subsection{Jak odszuka� co� w sieci?}

Mo�na by s�dzi�, �e maj�c do dyspozycji setki tysi�cy program�w, zbior�w
danych i tekst�w odszukanie interesuj�cych nas rzeczy zajmowa� b�dzie
nie mniej, ni� dotarcie do informacji w tradycyjnej bibliotece. Jest
wiele list z adresami baz danych ale szukanie na �lepo w kolejnych
bazach jest ma�o efektywne. Na szcz��cie pojawi�o si� oprogramowanie
bardzo w szukaniu informacji pomocne.

,,Archie" jest to grupa automatycznych system�w do kt�rych w��czy� si�
mo�na przez telnet lub zada� im pytanie wysy�aj�c notk� poczt�
elektroniczn�. Je�li napiszemy "prog Australia" otrzymamy list�
wszystkich miejsc na �wiecie o kt�rych wie dany Archie, w kt�rych s�
pliki lub katalogi maj�ce zawieraj�ce s�owo "Australia". Je�li znajd�
opis jakiego� ciekawego programu sharewarowego wysy�am list do Archie i
po paru minutach wysy�am list do najbli�szego serwera, w kt�rym ten
program si� znajduje, by odebra� go wieczorem gdy wychodz� z pracy.
Je�li jeste�my pod��czeni do Internetu mo�emy prawie ka�dy program
sprowadzi� w kilkana�cie minut. Dzia�a ju� 8 system�w Archie, np.

\begin{verbatim}
 archie.doc.ic.ac.uk   UK/European  Imperial, London, UK
 archie.funet.fi       European     FUnet, Helsinki, Finland
 archie.au             Australian   Deakin, Geelong, Australia
 archie.mcgill.ca      World        McGill, Montreal, Canada
\end{verbatim}

Przyk�adowo, poszukuj�c informacji na temat "douglas adams": otrzymujemy
nazwy w�z��w, daty, katalog i nazw� zbioru.

\begin{verbatim}
   Host srawgw.sra.co.jp   (133.137.4.3)
Last updated 17:14  5 May 1992

   Location: /.a/sranha-bp/arch/arch/comp.archives/auto/alt.fan.douglas-adams
     FILE      rw-r--r--      1127  Mar 22 21:45   Hitchhikers-Guide-to-the-Net
\end{verbatim}

\section{Pisma i biuletyny elektroniczne.}

Lista pism elektronicznych zawiera zar�wno gazety codzienne (np.
Donosy), wyci�g z serwis�w informacyjnych (US Headline News, Clarinet
News), nieformalnie publikowane biuletyny specjalistyczne jak i pisma
posiadaj�ce numer ISDN i podlegaj�ce recenzji; nieliczne pisma dost�pne
s� zar�wno w formie elektronicznej jak i tradycyjnej. By umo�liwi�
przechowywanie prac w takiej formie, jak w originalnych pismach (wraz z
grafik�, stylem i czcionkami danego pisma) przechowuje si� obrazy
graficzne stron w formacie postscriptu. Wad� jest znacznie wi�ksza
obj�to�� takich plik�w, zalet� mo�liwo�� przechowywania informacji
nietekstowych. Zamiast pism przechowuje si� r�wnie� bazy danych w
r��nych formatach, cz�sto w postaci hiperstos�w na MacIntosh-e. Opr�cz
artyku��w przechowuje si� te� dyskusje ich dotycz�ce, zwykle w formacie
postscriptu.

Przyk�ady pism:

\begin{verbatim}
*************
** ART COM **
*************
\end{verbatim}

An online magazine forum dedicated to the interface of contemporary art
and new communication technologies.

\begin{verbatim}
********************************
** Bryn Mawr Classical Review **
********************************
\end{verbatim}

The Bryn Mawr Classical Review is a review journal of books in Greek
and Latin classics.

\begin{verbatim}
*****************************************************
** Dargonzine - The Magazine of the Dargon Project **
*****************************************************
\end{verbatim}

DargonZine is an electronic magazine printing stories written for the
Dargon Project, a shared-world  anthology similar to (and inspired by)
Robert  Asprin's Thieves'  World  anthologies,  created by  David "Orny"
Liscomb in his now retired magazine, FSFNet. The Dargon Project centers
around a medieval-style duchy called Dargon in the far reaches of the
Kingdom of  Baranur on  the world named  Makdiar, and  as such contains
stories with  a fantasy fiction/sword and  sorcery flavor. At this
time, DargonZine  has no  plans to  publish anything  other than Dargon
Project stories,  but there  are several  other magazines  out there to
satisfy this need.

\begin{verbatim}
*******************
** Fineart Forum **
*******************
\end{verbatim}

Fineart Forum is a moderated electronic bullletin board and newsletter
published biweekly by ISAST and distributed internationally over the
electronic networks.  The newsletter covers all applications of science
and technology to the comtemporary arts and music.

\begin{verbatim}
************************
** Postmodern Culture **
************************
\end{verbatim}

ISSN: 1053-1920

Postmodern Culture is an electronic journal of inter disciplinary
studies.  We publish writing which ranges from analytical essays and
reviews to video scripts and other new literary forms.  Postmodern
Culture hopes to publish excellent work, to open the discussion of
postmodernism to a wide audience and to new and different participants,
to encourage

\begin{verbatim}
****************
** Psycoloquy **
****************
\end{verbatim}

PSYCHOLOQUY is a refereed electronic journal which is intended to
implement *peer review* on the networks in psychology and its related
fields (cognitive science, neuroscience, behavioral biology,
linguistics, philosophy).

PSYCOLOQUY is not only implementing peer review (i.e., refereeing) for
submissions) but also "scholarly skywriting," i.e., interactive peer
feedback, likewise refereed, on accepted contributions (max length: 500
lines).

\begin{verbatim}
**************************************
** Tetrahedron Computer Methodology **
**************************************
\end{verbatim}

PUBLISHER: Pergamon Press, plc

The International Electronic Journal for Rapid Publication of Original
Research in Computer Chemistry

Published 6 times per year, each issue includes hardcopy articles with
IBM PC and Mac disks, (in Japan, NEC disks).  Disks contain full text
and graphics of articles plus programs, data, chemical structures, data
bases, and molecular dynamics animation.

\begin{verbatim}
************
** Donosy **
************
\end{verbatim}

Short daily news (political, social etc.) on Polish and related topics.
Journal entirely written in Polish.

\begin{verbatim}
*********************************************
** The Purple Thunderbolt of Spode (PURPS) **
*********************************************
\end{verbatim}

Official e-mail magazine of the OTISian faith (a small but growing cult
worshiping OTIS, the ancient Sumerian God/dess of life) carrying news
fiction, poetry, humor, and the pure, unadulterated SECRETS OF THE
UNIVERSE to its subscribers.

\begin{verbatim}
*************************************************
** REACH - Research and Educational Applications **
**         of Computers in the Humanities        **
*************************************************
\end{verbatim}

Reach is the newsletter of the Humanities Computing Facility of the
University of California, Santa Barbara.  It is published six times a
year.

\begin{verbatim}
*************************
** Chile News Database **
*************************
\end{verbatim}

Princeton's Chile News database.
It's a Spires/Folio database of news items from Chile newspapers -

*************************************************

** The Electronic Journal of the Astronomical Society of the Atlantic **

** EFFector Online - The Electronic Frontier Foundation, Inc.  **

** News of the Earth **

** The Week in Germany **

\section{Us�ugi specjalne}

Pojawia si� coraz wi�cej sieci oferuj�cych nie tylko bazy danych ale i
szereg innych us�ug. Oto kr�tka lista takich osobliwych w�z��w
Internetu.

\begin{verbatim}
       * SPECIAL INTERNET CONNECTIONS:    Last Update: 8/19/92 *

 -Agricultural Info.
 -Am. Philos. Assoc.
 -Baseball Scores
 -Backgammon Server
 -CARL       Online database, book reviews, magazine fax delivery service.
 -CHAT       Interactive AIDS document and simulated conversation
 -Chess Server
 -Dante Project
 -Distance Educat. Data
 -DUATS      Aviation weather, flight planning. (Login: <last name>)
 -Earthquake Info.
 -E-Math     Am. Math. Society sponsored bbs with software and reviews.
 -FDA BBS    FDA bbs (News releases, Aids info, consumer info...)
 -FEDIX      info. on scholarships, minority assistance, etc.
 -GenBank    gene sequence info.
 -Genetics Bank   genetic database accessable via email.
 -Geographic Server: Info by city or area code
 -Georgetown Medical Library
 -GO Server   Join others and play a game of GO.
 -Guitar Chords/TAB: Tablature/Chords for guitar in /pub/guitar.
 -Ham Radio Callbook: National ham radio call-sign callbook.
 -Handicap/Medical Site: anonymous ftp of software and medical info.
 -HP Calculator BBS:  BBS for HP Calc. users, with chat mode.
 -Hytelnet Server: univ. & library catalogues around the world.
 -INFO - Rutgers CWIS: Dictionary, thesaurus, CIA world fact book,
                quotations database.
 -Info/Software Server: journals, unix stuff, etc.
 -Inter-Ntwk Mail Guide: List known networks and connections to/from them
 -Internet Resource Guide: compressed/tar'd list of net resources
 -IP Address Resolver:  Mails you IP address of site.
 -IRC Telnet Client: Internet Relay Chat access, like a CB on the computer.
 -ISAAC: Info. System for Advanced Academic Computing, for IBM users.
 -Law Library: Law libraries and legal research.
 -Library of Congress: COPY of Library of Congress
 -List of Lists:  List of interest groups/email lists
 -Lunar/Planet. Instit.: Resources on Geology, Geophys, Astron., Astrophys.
 -Lyric/Music Server: Lyrics, chords/tablature, and music pictures.
 -Melvyl: access to various libraries.
 -MOLIS:  Minority Online Information Service.
 -Music Newsletter
 -NASA Headline News: Daily press releases from NASA.
 -NASA SpaceLink: Latest NASA news, including shuttle launches, satellite updates.
 -Nat'l Education BBS: Education BBS
 -NED: NASA Extragalactic Database.  (Login: ned)
 -NetLib: mathematical software thru email
 -News Mail Servers: Post to Usenet news via email.
 -NICOL: Access to internet resources, Elec. Publishing Service
 -NICOLAS: Network Info. Center On-Line Aid System  (Login: dftnic)
 -NODIS: Menu-driven access to Nat'l Space Science Data Center
 -Nuclear Data Center: National nuclear data.
 -Oceanic Info. Center
 -OSS-IS: Many FAQ's, ftp lists, library and service lists, gov't documents.
 -Public-Access Unix:  Free account, with access to various UNIX features.
 -Readers Guide: Readers Guide to periodical literature, online.
 -Recipe Archives: Anonymous ftp site for MANY food recipes.
 -SDDAS: SW Research Data Display & Analysis Center.
 -SERVICES: Access to nearly every listed service! (Login: services)
 -Sid's Music Server: Lists of rare live recordings, cd's for sale.
 -Software Server (ASK):  On-line software search.
 -Spacemet:  Science/space bbs.
 -SPAN: Space Physics Analysis Network (Login: SPAN_NIC)
 -StatLib Server: Prgms, Datasets, etc. for statisticians.
 -STIS: Science & Technology Information System. (Login: public)
 -Supernet: Excellent menu-driven information searches.
 -Supreme Court Rulings: ASCII files of Supreme Court rulings
 -UMD Info Database: Info. docs on many subjects, incl. Supr. Crt Decisions
 -UNC BBS: Access to Library of Congress and nationwide libraries
 -WAIStation: Wide Area Info. Service.
 -Weather Service: City/State forecasts, ski conditions, earthquake reports, etc
 -Weather Maps: Surface analysis & current infrared weather maps GIFs.
 -Webster: Dictionary/Spelling service.
 -World-Wide Web: Access to various documents, lists, and services.
\end{verbatim}

\subsection{Freenet}

FREENET jest sieci�, kt�ra wyros�a z BBS-u i s�u�y dziesi�tkom tysi�cy
u�ytkownik�w w okolicach Cleveland i na ca�ym �wiecie. Zarz�dza nim Case
Western Reserve University (CWRU). Mo�na sie do niego do��czy� przez
linie telefoniczne ale i przez Internet. Oferuje wiele us�ug, od dost�pu
do kilku bibliotek, poczty elektronicznej, lokalnych i globalnych grup
dyskusyjnych po projekty szkolne. Jak napisa� jeden z tw�rc�w Freenetu:

\begin{quote}
Jeste�my przekonani, �e osi�gneli�my stadium, w kt�rym znajomo��
komputer�w jest dostatecznie du�a a koszt sprz�tu dostatecznie niski, �e
powasta�o zapotrzebowanie na darmowe, publicznie dost�pne,
skomputeryzowane systemy informacyjne. Nie jest to ju� kwesta tego, czy
tak si� stanie czy nie, lecz kto i kiedy to zrobi.
\end{quote}

W��czaj�c si� do Freenet-u widzimy menu, kt�re pozwala si� nam porusza�
po Cleveland.

\begin{verbatim}
Internet address: telnet yfn.ysu.edu    login: visitor

<<< Main Menu >>>

  1 Administration
  2 Post Office
  3 The Public Square
  4 The Communications Center
  5 The Animal Hospital
  6 The Business & Industrial Park
  7 The Computer Center
  8 The Courthouse
  9 The Government Center
  10 The Hospital
  11 The House of Worship
  12 The Human Services Building
  13 The Library
  14 The Teleport
  15 The USA/Today Headline News
  16 Youngstown State University
  17 Academy One

<<< PUBLIC FORUM >>>

  1 About the Public Forum
  2 Items For Sale
  3 Items Wanted
  4 Help Wanted
  5 Jobs Wanted!
  6 The Kiosk
  7 The SIGS (A through N)
  8 The SIGS (O through Z)
  9 WITTY - World Information Transmitted to Youngstown
  10 Chat with Other Users
  11 The Family Magazine
  12 Imprimis
  13 Youth Policy Institute
\end{verbatim}

Wiele uniwersytet�w utworzy�o o�rodki informacyjne w podobnym stylu.
Nazywa si� je CWIS (Campus-Wide Information Systems), w kt�rych znale��
mo�na informacje o wszystkich wydarzeniach na campusie, og�oszenia,
dyskusje grup SIG i wiele innych. W kilku mniejszych miastach
kalifornijskich tytu�em eksperymentu wystawiono terminale przy pomocy
kt�rych mo�na zadawa� pytania w�adzom miejskim, wyra�a� swoje opinie jak
i dawa� og�oszenia lub prowadzi� dyskusje.

\subsection{World-wide-web i gopher-y}

Projekt WorldWideWeb (W3) powsta� w CERN-ie w celu u�atwienia dost�pu do
�r�de� informacji na temat fizyki wysokich energii w sieci. Szybko
rozszerzy� si� na informacj� wszelkiego typu. Jest to system
hipertekstowy, umo�liwiaj�cy dost�p do dokument�w przechowywanych w sieci
bez znajomo�ci miejsca (tj. adresu w�z�a i katalog�w w tym w��le), w
kt�rym ta informacja jest przechowywana. W latach 60-tych Ted Nelson,
wynalazca hipertekstu i wizjoner wymy�li� projekt Xanadu -- po��czenia
zasob�w informacyjnych �wiata w jedn� sie�, kt�ra wi��e ze sob�
wszystko. W3 jest jego pierwszym przybli�eniem -- system ten pojawi� si�
dopiero w tym roku i jest w stadium organizacji (zrobiono go w CERN-ie).
Wyobra�my sobie, �e mo�emy natychmiast prze�ledzi� wszystkie odno�niki w
pracy, kt�r� czytamy, znale�� wyja�nienia specjalistycznych termin�w i
dotrze� do dowolnego dokumentu zwi�zanego z danym tematem. Ile mo�e by�
takich dokument�w? Jakie� 100 miliard�w! Nie mo�na tego zgromadzi� w
jednym miejscu, musz� one by� rozproszone po ca�ym �wiecie.

W3 przechowuje dokumenty hipertekstowe, kt�re maj� po��czenia z innymi
dokumentami przechowywanymi w w��le znajduj�cym si� w dowolnym miejscu
na �wiecie. Dokumenty takie pisa� mo�na i instalowa� w sieci samemu bez
wi�kszych przeszk�d. Powstaj� o�rodki specjalizuj�ce si� w pewnej grupie
zagadnie�, np. fizyce wysokich energii (CERN) czy dzie�ach Dantego
(Darthmouth College).

Nieco prostsze projekty operuj� wielopoziomowymi menu zamiast
hipertekstu i oparte s� na programach o nazwie Gopher (Go-for-it czy
Goof-it?). Podobnie dzia�aj� r�wnie� systemy "W.A.I.S." (Wide Area
Information Systems). G��wne menu Gopher'a mo�e wygl�da� tak:

\begin{verbatim}
Libraries[1]
Library_Information[2]
Misc.[3]
NJIT Information[4]
NJIT_policies[5]
National Weather Service Forecasts[6]
Other Gopher and Information Servers[7]
Phone Books[8]
UPI News Headlines[9]
gopher.txt[10]
\end{verbatim}

Po wyborze innych gopher-�w mamy do wyboru Europ�, Ameryk�, Azj� i
Oceani� a w nich wiele lokalnych o�rodk�w, baz danych, bibliotek i
projekt�w specjalnych.

\section{Us�ugi komercyjne}

Niestety, nie wszystko mo�e by� za darmo. Utrzymanie sieci nie kosztuje
tak wiele, gorzej z dost�pem do informacji obj�tej ochron� praw
autorskich. Gdyby wszystkie ksi��ki i pisma by�y dost�pne przez sie� to
nikt by ich nie kupi�. Rozwi�zaniem jest wprowadzenie op�at za
korzystanie z us�ug baz danych. Dost�p do Chemical Abstracts czy Medline
mo�liwy jest r�wnie� z naszego biurka. Pocz�tki s� trudne -- gdy jest
niewielu u�ytkownik�w ceny s� wysokie (od 40 do 500\$ za godzin�). Nie
wiadomo jak szybko si� to dalej rozwinie. Niekt�re sieci komercyjne,
takie jak Compuserve, zdobywaj� coraz wi�ksz� popularno�� i pojawiaj�
si� r�wnie� w Europie.

\section{Teleobecno��}

Sie� Internetu umo�liwia nie tylko przesy�anie zbior�w (ftp) czy poczty
elektronicznej ale r�wnie� zdalne w��czenie si� do systemu i pracowanie
np. na komputerze ameryka�skim. Rozw�j sieci jest wi�c alternatyw� w
stosunku do rozwoju naszych w�asnych o�rodk�w superkomputerowych. W
po�owie ubieg�ego roku 18 superkomputerowych o�rodk�w USA oferowa�o
swoje us�ugi.

W ostatnich kilku latach pojawi�y si� niezwykle ciekawe projekty zaj��
dydaktycznych na poziomie uniwersyteckim prowadzonych ze studentami
przez sie�. Mi�dzy innymi Edwin Taylor, wsp��autor (wraz z Johnem
Wheelerem) znanej ksi��ki ,,Fizyka czasoprzestrzeni", oferuje taki kurs
w oparrciu o sowj� ksi��k�. Op�ata w 1992/3 roku akademickim wynosi
160\$ plus koszty telekomunikacji. Jest to cz��� normalnego programu
studi�w, za odbycie takich zaj�� otrzymuje si� odpowiedni� liczb�
punkt�w. Takie projekty mog� bardzo mocno wp�yn�� na spos�b pracy
uniwersytet�w ju� w niedalekiej przysz�o�ci.

\section{Przysz�o�� sieci}

Szybko�� rozwoju us�ug w sieci jest zdumiewaj�ca. Na naszych oczach
powstaje zupe�nie nowa jako�� dost�pu do informacji. Wielu ludzi pr�buje
tworzy� przewodniki po sieci, w CERNie pr�buje si� zrobi� hipertekstow�
encyklopedi� sieci, ale sie� ro�nie szybciej ni� mo�na j� opisa�.
Publikacja elektroniczna ,,There's gold in them networks (RFC 1290)"
jest meta-list�, podaj�c� gdzie szuka� list na wybrane tematy. Powsta�
ca�y szereg o�rodk�w informacji w sieci (NIC, Network Information
Centers).

Chocia� �wiat�o mo�e obiec Ziemi� ponad 7 razy na sekund� pakiety
informacji w�druj� od komputera do komputera znacznie wolniej - na
potwierdzenie po��czenia Europy z Australi� potrzebuj� od 1 do kilku
sekund. Wi�kszo�� komputer�w po��czonych jest wolnymi liniami
telefonicznymi, przesy�aj�cymi nie wi�cej ni� 10 kbit�w/sek. ��cza ISDN
dzia�aj� z szybko�ci� 64 kb/sek. Interakcyjne przesy�anie informacji
graficznej wymaga szybko�ci rz�du 0.1 do kilku Mbit�w/sek. ��cza
optyczne pozwalaj� obecnie na szybko�ci 2.5 Gbit/sek a ich teoretyczne
mo�liwo�ci s� rz�du 25 Tbit�w/sek! Telewizja HDTV wymaga� b�dzie oko�o
20 Mbit�w/sek. W ci�gu kilku lat cyfrowe przesy�anie g�osu i obrazu
po��czy si� z technologi� sieci rozleg�ych.

Dane dochodzi� mog� do komputera bezpo�rednio z satelity lub przez
kabel! Kana� Pro 7 wysy�a w ten spos�b kilka MB dziennie. Mo�na si�
uniezale�ni� od drut�w! Przesy�anie danych na wi�ksze odleg�o�ci mo�liwe
jest r�wnie� przy u�yciu normalnych kr�tkofal�wek. Nazywa si� to
,,radiem pakietowym" (packet radio). Pojawi�y sie ju� pierwsze notebooki
z wbudowanym modemem radiowym i w ci�gu paru lat mo�na si� spodziewa�
ich upowszechnienia.

Przez granice Europejskie przep�ywa obecnie oko�o 400 GBajt�w danych
miesi�cznie. Sie� NSF dzia�a z szybko�ci� 45 Mbit�w/sek ju� teraz.
Senator Gore, kt�ry zaproponowa� zbudowanie sieci NREN (National Research
and Education Network) o przepustowo�ci gigabit�w/sekund� (na ten cel
przeznaczono 2.9 mld\$ na nast�pne 5 lat), tak uzasadnia konieczno�� tej
inwestycji:

\begin{quote}

Dawniej infrastruktura zwi�zana z transportem okre�la�a powodzenie kraju
w mi�dzynarodowym wsp��zawodnictwie ekonomicznym. Narody posiadaj�ce
porty morskie radzi�y sobie lepiej ni� narody nie posiadaj�ce transportu
morskiego... Dzisiaj transport nie jest taki wa�ny jak inne czynniki,
takie jak mo�liwo�� szybkiego przesy�ania informacji... Potrzebujemy
zdecydowania by zbudowa� szybkie autostrady przesy�u informacji. Ich
brak jest najwi�ksz� barier� w urzeczywistnieniu pe�nego potencja�u
wieku informacji.

\end{quote}



\end{document}
